Yemek yüzyıllardır yalnızca kutlamalara değil, geleceğe göz atma çabalarına da eşlik etmiştir. Pek çok kültürde meyvelerden, hamurdan, telveden ya da bayram yemeklerinden önümüzdeki yılın ne getireceğinin, kiminle evleneceğimizin ve şansın yüzümüze gülüp gülmeyeceğinin okunabileceğine inanılırdı. İşte bugün daha çok bir eğlence ve geleneğin parçası olarak görülen en bilinen mutfak fallarına bir bakış.
Aziz Andreas arifesinde (Andrzejki) mutfaktan fallar
- Elma kabuğu – elma, kabuğu tek ve uzun bir şerit oluşturacak şekilde soyulur ve kabuk sol omzun üzerinden atılır. Yerdeki kabuğun benzediği harf, müstakbel kocanın ya da karının adının baş harfi olarak yorumlanır.
- Elma çekirdekleri – elma kesildikten sonra çekirdekler sayılır: çift sayı yakında bir düğüne, tek sayı daha uzun bir beklemeye işaret ederdi.
- Köpeğe hamur topları – genç kızlar hamurdan, bazen içine adlarının yazılı olduğu bir kâğıt gizledikleri toplar yapar ve bunları köpeğe atarlardı. Köpeğin ilk yediği lokmanın sahibi olan kız ilk evlenecek kişi olurdu.
Noel arifesi ve Noel
- Örtünün altındaki saman – arife yemeğinden sonra masa örtüsünün altından bir saman çöpü çekilir. Yeşil ve uzun olanı bolluk ve uzun ömür, solgun ya da kısa olanı ise daha zor bir yıl müjdelerdi.
- Sazan pulu – Noel arifesi sofrasındaki sazandan alınan bir pul, yıl boyunca para eksik olmasın diye cüzdana konur.
- Haşhaş, bal ve tahıllar – haşhaştan, baldan ve tahıllardan yapılan yemeklerin önümüzdeki yıl eve bereket ve bolluk getireceğine inanılırdı.
Hamurun içinde saklı şans
Pek çok ülkede bayram çöreğinin içine şanslı kişiyi belirleyen küçük bir nesne saklanır:
- Polonya – Üç Kral Yortusu’nda içine badem saklanmış bir çörek pişirilirdi; onu bulan akşamın “kralı” olur ve bütün yıl şanslı olacağına inanılırdı.
- Fransa – benzer bir rolü içine küçük bir figür saklanmış galette des rois oynar; onu bulan kâğıttan bir taç takar.
- Yunanistan – yılbaşında içine madeni para konarak pişirilen vasilopita kesilir; paranın bulana bolluk getireceğine inanılır.
- İrlanda – sonbaharda yapılan barmbrack ekmeğine bir yüzük konarak pişirilirdi; onu bulanın yakında dünya evine gireceğine inanılırdı.
Kahve telvesi ve çay yaprakları
Tasseografi adı verilen telveyle fal bakma özellikle Türk ve Balkan geleneğinde (kahve telvesi) ve Britanya Adaları’nda (çay yaprakları) yaygındır. İçecek bitirildikten sonra fincan ters çevrilir ve tortunun oluşturduğu şekillerde simgeler aranır: kalp aşkı, kuş haberi, yol ise yolculuğu müjdeler.
Şans getiren yılbaşı gelenekleri
- On iki üzüm – İspanya’da yılbaşı gecesi tam gece yarısı, saatin her vuruşunda bir tane olmak üzere on iki üzüm yenir; her biri yeni yılın bir ayında şans getirsin diye.
- Mercimek – İtalya’da yılbaşında mercimek yenir; küçük taneleri madeni paraları andırır ve bolluğa işaret ettiğine inanılır.
Mutfak ve aşk büyüsü
Yiyeceklerin aşk gücüne olan inanç ayrı bir gelenektir. Bazı baharatlara – tarçına, kakuleye, muskat cevizine, safrana ya da zencefile – eskiden beri afrodizyak özellikler atfedilmiştir. Bilim böyle bir etkiyi doğrulamıyor; en büyük artıları tatları ve kokuları olarak kalıyor. Yine de mum ışığında birlikte yenen, özenle hazırlanmış bir yemek her zaman bir randevunun önemli bir parçası olmuştur – mutfakta kim olursa olsun.
Aşk meyve salatası
Popüler bir modern “ritüel”, aşkı düşünerek hazırlanan meyve salatasıdır. İhtiyacın olanlar: bir mango, birkaç dilim ananas, bir elma, bir şeftali, bir muz, bir avuç kırmızı vişne ve bir kaşık çam fıstığı. Meyveler küp küp doğranır ve bir kâsede karıştırılır; bu sırada çekmek ya da güçlendirmek istediğin duyguya odaklanırsın.
Hazırlarken kısa bir büyü sözü söylenir, örneğin: “Mango ve fıstık – aşkım için; elma ve şeftali – sevdiğimi bana getirin; muz ve vişne – onun sevgisi hiç geçmesin. Öyle olsun!” Son olarak kâse iki elle tutulur ve birlikte bir gelecek hayal edilir.
Bütün mutfak falları gibi bu da her şeyden önce bir eğlence ve hoş bir jesttir. Gerçek yakınlığı büyü sözleri değil, karşılıklı saygı ve özen belirler.
