Teozofi – 1875’te New York’ta Helena Blavatsky tarafından kurulan Teozofi Derneği’nin ilan ettiği, panteist nitelikte dinî-felsefi bir dünya görüşüdür. Teozofi esas olarak Yeni Platonculuğa ve Budizme dayanır. Teozofinin düsturu “Hakikatten yüksek din yoktur”dur. Blavatsky’ye göre teozofi bir din değil, Hristiyanlık, Budizm ya da Hinduizm gibi örgütlü inançlarla bağdaşabilen bir düşünce sistemidir.
“Teozofi” terimi Yunanca θεóς “tanrı” ve σοφία “bilgelik” kelimelerinden gelir. Blavatsky’ye göre kelimenin tam anlamıyla “tanrıların bilgeliği” demektir ve ilk kez MS 3. yüzyılda Yeni Platoncu Ammonios Sakkas tarafından tüm dinleri uzlaştıran ebedî bir ahlak sistemini adlandırmak için kullanılmıştır.
Fikirler
kişisel olmayan bir Mutlak’a ve her yerde var olan bir bilince inanç; kozmosun ve doğanın Mutlak’ın bir sudûru olarak ebedîliği; reenkarnasyon – her ruh insan bedenine bürünmeden önce bitki ve hayvan aşamalarından geçer
karma – her varlığın kendi eylemlerinden sorumlu olması; evrim – insanlardan yıldızlara kadar tüm evren mükemmelliğe ve Mutlak ile birleşmeye yönelir; insanlığın evrensel kardeşliği.
19. yüzyılın sonunda masonluğu, özellikle Le Droit Humain localarını güçlü biçimde etkiledi. Rudolf Steiner teozofiye karşı çıkarak antropozofiyi oluşturdu. Basitleştirilmiş hâliyle teozofik fikirler kitlelerin bilincine sızdı ve New Age hareketlerinin doğuşuna yol açtı.
İnsanın yedi katlı varlığı
Teozofiye göre insan, kalıcılık ve mükemmellik bakımından birbirinden farklı 7 varoluş biçimini içinde barındıran bir varlıktır: fiziksel beden (sthula-sharira), prana (yaşam enerjisi), eterik beden (linga-sharira; sözde Çift), hayvansal ruh (kamarupa; tutkuların yeri), akıl (manas), benlik (buddhi; ruhsal can), ruh (atma; Mutlak’ın sudûru)
Yalnızca son üç unsur ölümsüzdür ve birlikte ruhu oluşturur. Ölümden sonra ruh, devachan adı verilen ve hiçbir şeyin bulandıramadığı bir mutluluk hâline girer ve bir sonraki enkarnasyona kadar orada kalır.
Teozofi temelinde kurulan örgütler:
- Mevcudiyet Tapınağı (Temple of the Presence)
- Liberal Katolik Kilisesi
