Spiritizm (Latince spiritus – ruh kelimesinden), 19. yüzyılda Fransa’da Allan Kardec tarafından başlatılan ve bugün en çok Brezilya’da yaygın olan dinî-felsefi bir öğretidir. Spiritizm ABD’de de vardır; orada ayrı bir kült biçimi yoktur, ancak çeşitli Hristiyan mezheplerinin inananları tarafından uygulanır.
Spiritistler öğretilerinin 2 ana akımını ayırt eder: bilimsel olan (“doğaüstü” olayları araştırır) ve Kardecçi olan (Kardec’in görüşlerine dayanan dinî-felsefi akım).
Spiritizm bir din midir?
Spiritizme pek din denemez; çünkü belirli ibadet biçimleri ya da mekânları yoktur, din adamları yoktur, kendisi için tekellik talep etmez, başkalarını din değiştirmeye çağırmaz, “mutlak hakikate” sahip olduğunu ilan etmez, kalıcı üyelik ya da toplantılara düzenli katılım gerektirmez. Spiritizm, bilginin bireysel olarak edinilmesinin ve yeteneklerin hiçbir dinî sınırlama olmaksızın geliştirilmesinin önemini vurgular.
Örgütlenme biçimleri
Spiritizm bir siyasi parti örneğine göre örgütlenmiştir: üyelik herkese açıktır, aidat yalnızca daimi üyelerden alınır.
Spiritistlerin toplantı salonlarının dışında belirgin işaretler bulunmaz, iç mekânları da herhangi bir karakteristik sembol ya da yazıyla süslenmez. Belirli ritüeller, kabul törenleri, rahipler vb. yoktur. Bazen celselere katılanlardan önceden et yememeleri, kahve ve alkol içmekten kaçınmaları istenir. Spiritistler tılsım, kristal küre ya da piramit, fal kartları gibi hiçbir “büyülü nesne” kullanmaz. Tek ibadet biçimi, hiçbir belirli kurala bağlı olmaksızın Tanrı’ya destek dileyerek yapılan bireysel ve duygusal duadır.
Spiritistler merkezi Paris’te bulunan Uluslararası Spiritist Birliği’nde örgütlenmiştir; en kalabalık örgüt Brezilya Spiritist Federasyonu’dur. Bu örgütler hastaneler, okullar, bakımevleri, uyuşturucu bağımlıları için rehabilitasyon merkezleri işletir ya da finanse eder, yoksullara ve afet mağdurlarına yardım düzenler vb.
Spiritizmin ilkeleri
Spiritizmin hakikat üzerinde tekeli yoktur (spiritistler, insancıl değerleri temsil etmeleri koşuluyla diğer tüm din ve felsefelerin mensubu olabilirler).
Spiritizm enternasyonalizmi ve pasifizmi destekler.
Öğretinin temeli İsa’nın ve sözde “Aydınlanmış Ruhlar”ın öğretileridir.
Tanrı (Yüce Zekâ) ve ardışık reenkarnasyonlar sırasında kendini mükemmelleştirme sürecinden geçen Ruhlar vardır.
Ruhlar, Doğa’nın bir parçası olarak yaşayan insanlarla iletişim kurabilir ve hayatlarını etkileyebilir.
İnsanın ruhsal yaşamı, fiziksel yaşamın aksine sonsuzdur.
Her insan (daha doğrusu ruhu) ardışık reenkarnasyonlar sırasında kendini mükemmelleştirmek (ruhsal evrim) zorundadır. İnsan bedenine bürünmüş mükemmel bir ruhun örneği İsa’dır.
Evrendeki pek çok gezegende akıllı ve ruhsal varlıklar yaşar; ancak onlarla temas neredeyse imkânsızdır, çünkü farklı “düzeylerde” var oluruz.
Spiritizm insanlara, (İsa’nın haber verdiği) “her şeye gerçek anlamını geri verecek” olan “Teselli Edici” tarafından aktarılmıştır.
Ölüm cezası yasaklanmalıdır; intiharlar önlenmelidir, çünkü “ruhsal evrimin” önünde bir engel oluştururlar.
Her insan ruhlarla iletişim kurma yeteneğine (medyumluk) sahiptir, ancak yalnızca bazıları bunun farkındadır.
Hayır işleri çok önemlidir, çünkü başkalarının kendini mükemmelleştirmesini kolaylaştırır.
İnsan bilgisini ve becerilerini olabildiğince genişletmeye çalışmalıdır.
Spiritizm kendini şöyle görür: 1) Hristiyanlığın çarpıtmalardan arındırılmış, “daha yüksek ve daha mükemmel” bir biçimi. Bu nedenle dinî ritüellere önem vermez ve mensuplarının başka kiliselere bağlı olmasına hoşgörüyle yaklaşır;
2) insan ruhunun yaşamı hakkında gerçek bir bilim (oysa bilim insanlarının büyük çoğunluğuna göre spiritizm ve bilim birbirini dışlar).
Dinlerin spiritizme bakışı
Protestanlık, Ortodoksluk ve Katoliklik ile Yahudilik, ölülerle her türlü temas girişimini yasaklayan Eski Ahit’e (Tesniye 18:10-14) dayanarak spiritizmi kesin bir dille kınar. Ancak erken Yahudilikte ruh çağırma uygulanıyordu; bunu, Endor’lu medyum bir kadın aracılığıyla peygamber Samuel’in ruhunu çağıran ve ondan kaçınılmaz ölümünün haberini alan Saul’un İncil’deki hikâyesi (1 Samuel 28) gösterir.[1]
Bazı Hristiyan teologlar, sözde “ölülerin ruhlarının” aslında şeytanlar olduğunu ileri sürer, çünkü spiritizmin reenkarnasyon ve tüm insanların mükemmelleşmesi hakkındaki öğretisi Hristiyanlıkla çelişir. Diğerleri bunun reenkarnasyon meselesiyle hiçbir ilgisi olmadığını ve Kutsal Kitap’ın, Tanrı’nın yasağı çiğnense bile ölülerle temasın asla kurulamayacağından hiç söz etmediğini gösterir. Katoliklik inananların spiritist celselere katılmasını yasaklar; ancak Brezilya Kilisesi bu konuda daha hoşgörülüdür.
Tibet ve Moğolistan’daki Lamaist Budizm, yaşayanların ölülerin ruhlarıyla temas kurabileceğine inanır. Medyumun, örneğin ailesine musallat olan ya da poltergeist türü olaylara yol açan rahatsız edici bir ölüyle temas kurduğu pek çok ritüel-egzorsizm vardır.[2]
Vietnam’da yaygın olan Kaodaizm dini, ölülerin ruhlarıyla temas kurmak için spiritist celseler kullanır; bunların en ünlülerini (örneğin Shakespeare, Lenin, Jeanne d’Arc) azizleri arasında bile sayar.[3]
Ruhlarla temas yöntemleri
Trans
Bu konuda özellikle yetenekli bir kişi (medyum) aracılığıyla ruhlarla iletişim; medyum trans sırasında doğrudan ruhun etkisi altına girebilir ve onun sesiyle konuşabilir. Başlangıçta medyum belirli, seçilmiş bir ruhla temas arardı. Ancak ruhların sık sık başkalarının “kılığına girdiği” ortaya çıktı; bu yüzden bugün medyum temas kurmak isteyen her ruha açıktır. Spiritistlerin medyumla yaptığı toplantılara “celse” denir. Medyumun amacı çoğu zaman, örneğin bir kazada ani bir ölümle hayatını kaybetmiş ya da başka insanlardan intikam peşinde olan kişilerin “kaybolmuş ve acı çeken” ruhlarına yardım etmektir. Celseler genellikle penceresiz bir odada, ahşap (çoğunlukla yuvarlak) bir masanın etrafında, çoğu zaman akşam ya da gece (ruhların maddeleşmesini kolaylaştırmak için) yapılır. Özel “dua kitaplarına”, spiritistlerin özellikle dua ettiği kişilerin adları yazılır.
Tiptoloji
Ruhun vurarak ilettiği önceden belirlenmiş bir kod aracılığıyla ruhlarla iletişim yöntemi (Fox kardeşlerin geliştirdiği teknik).
Harfleri gösterme
Yöntem başlangıçta masaya, örneğin bir kalem gibi sivri bir nesnenin konmasına dayanıyordu; ruh bu nesneyi yazılı alfabe harflerine yönlendiriyordu. Bugün bu çoğunlukla kavak ağacından yapılmış bir tahtadır (celseye katılanlar ellerini bunun üzerine koyar); tahta, üzerinde alfabenin harfleri ile “evet” ve “hayır” kelimeleri yazılı ahşap bir masaya yerleştirilir. Bu yöntem deneyimsiz kişiler için özellikle tehlikeli kabul edilir, çünkü ruh kişinin bedenini ele geçirebilir.
Transkomünikasyon
Belirgin bir yayın olmayan kanallara ayarlanmış radyo ve televizyon alıcılarının cızırtılarını kaydedip çözümleyerek aynı anda birçok ruhtan gelen mesajları okuma yöntemi.
Otomatik yazı
Bir kişi (çoğunlukla medyum), ne yazdığını düşünmeden ve bir ruhun kendisini yönlendirmesine izin vererek kâğıda yazar. Böylece ruh mesajını kendisi yazabilir.
Spiritizm karşıtlarının argümanları
Poltergeist türü “paranormal” olaylar belirli kişiler tarafından bilinçli ya da bilinçsiz olarak üretilebilir (bunların çoğunlukla ergenlik çağındaki kızlar olması tesadüf değildir).
Hristiyanlar, spiritist celselerde farkında olmadan şeytanların çağrıldığını ileri sürer.
Elemental varlıkların varlığını savunanlar, celseler sırasında ölülerin ruhlarının değil, bu varlıkların ortaya çıktığını iddia eder.
Otomatik yazıyı, özellikle disosiyatif (bölünebilen) bir ruhsal yapısı varsa, herkes büyük bir zorluk çekmeden yapabilir. Benzer olaylara sözde “ilkel kültürlerde”, ele geçirilme ritüelleri sırasında yaygın olarak rastlanır.
Tiptoloji ve harfleri gösterme, medyumun ya da bir grup insanın neredeyse görünmeyen, çoğu zaman bilinçsiz el hareketlerinden kaynaklanır. Deneyler bunu doğrulamıştır. Fox kardeşler, vuruşları ruhların değil, ayak parmaklarını büken kendilerinin yaptığını itiraf etmiştir. Bugünkü görsel-işitsel teknikle bu tür etkiler daha da kolay üretilebilir.
Celse katılımcılarının sözde deneyimleri toplu histeriden kaynaklanabilir (bunlar çoğu zaman yakınlarının ölümünden sonra depresyondaki ve bu yüzden bu tür tepkilere yatkın kişilerdir). Psikiyatrik araştırmalar, spiritistlerin çoğunun ortalama insanlardan daha telkine açık olduğunu doğrulamıştır.
“Paranormal olayların” görgü tanıkları bile çoğu zaman nesnel gerçeği söylemez. Daha 19. yüzyılda (bilim insanlarının düzenlediği ve basit illüzyon numaralarının kullanıldığı “sahte celseler” yardımıyla), insanların çoğunun celselerden sonra gerçekte yaşanmamış olayları anlattığı, buna karşılık celsenin güvenilirliğini sarsan olayları atladığı kanıtlanmıştır. Böyle bir deney (aynı sonuçla) 2003’te İngiliz psikolog Richard Wiseman tarafından gerçekleştirilmiştir.
Dipnotlar
Richard Cavendish, Tajemnice swiata [Dünyanın sırları], MULTICO, Varşova, 1995, s. 123; R. Cavendish’e göre, s. 133; R. Cavendish’e göre, s. 141.
Kaynakça
R. Wiseman, E. Greening, et M. Smith, Belief in the paranormal and suggestion in the seance room, içinde: “British Journal of Psychology”, 94(3), 2003, s. 285-297.
Polski Slownik Biograficzny [Polonya Biyografi Sözlüğü], “Ochorowicz Julian Leopold (1850-1917)” maddesi, cilt 23, s. 499-505.
Polski Slownik Biograficzny [Polonya Biyografi Sözlüğü], “Ossowiecki Stefan (1877-1944)” maddesi, cilt 24, s. 431-433.
(fr) Gabriel Delanne, Les Apparitions matérialisées des vivants et des morts, c. I-II. Paris, Leymarie, 1909-1911
