Yoga nedir?
Patanjali ünlü “Yoga Sutraları” adlı eserinde yogadan birinci bölümün ikinci sutrasında (I2) söz eder: yogah cittavrtti nirodhah – (“Yoga, bilinç dalgalanmalarının dizginlenmesidir” – Sanskritçeden Leon Cyboran’ın Lehçe çevirisine dayanarak), bir sonrakinde ise (I3): tada drastuh svarupe avasthanam – (“O zaman gören, kendi gerçek doğasında kalır”).
Kökeni
“Yoga” sözcüğü, “birleştirmek, yönlendirmek, dikkati toplamak”, ama aynı zamanda “boyunduruk” ve “dizginlemek” anlamına gelen Sanskritçe “yuj” kökünden gelir. Yoga, ruh ile beden arasındaki uyumu, beden hijyenini ve iyi bir psikofiziksel formu korumanın bir yolu olarak görülürdü.
Yoga ya da Samkhya Yoga, Hint felsefesinin en önemli sistemlerinden biridir. Atman – bireysel ruh – zamanın ötesinde bir varoluşa sahiptir. Yoga karma yasasını (karman) ve yeniden doğuş çarkını (samsara) kabul eder; kurtuluş uygun bir eğitimle gerçekleşir. Yoganın temel düşüncesi, yoğunlaşma, meditasyon ve çilecilik yoluyla aydınlanmanın mümkün olduğudur.
Klasik yoga
Klasik yoga bir kurtuluş öğretisidir; felsefi sorunlarla uğraşmaz, yetkinliğe giden yolu gösterir; bu yüzden yoganın felsefi temelini Samkhya verir. Samkhya’nın bittiği yerde yoga başlar.
Yoga çalışmaları genel olarak kriya yoga denen ön uygulamalarla başlar: gayretli çaba (tapas), Vedaların incelenmesi (svadhyaya), Tanrı’ya odaklanma (isvarapranidhana).
Bu uygulamalar karmik lekeleri zayıflatmayı ve tefekküre elverişli bir zemin hazırlamayı amaçlar.
Pratikte iç içe geçen iki tür klasik yoga vardır: sekiz basamaklı yoga ve dizginleme yogası.
Sekiz basamaklı yoga şunlardan oluşur:
Dış bilgi: beş ahlaki buyruk ve etik ilke (yama): zarar vermeme (ahimsa), doğruluk (satya), çalmama (asteya), ölçülülük (brahmacarya), başkasının malına göz dikmeme (aparigraha). Beş davranış ilkesi (niyama): temizlik (shauca), hoşnutluk (santosha), gayretli çaba (tapas), Vedaların incelenmesi (svadhyaya), Tanrı’ya odaklanma (isvarapranidhana). Beden duruşları ve pozisyonları (asanalar).
İç bilgi: nefesin ritmik denetimi (pranayama). Duyuların dizginlenmesi (pratyahara). Yoğunlaşma (dharana).
Ruhsal bilgi:
- Meditasyon (dhyana),
- Alt ve üst benliğin birleşmesi (samadhi).
Dizginleme yogası: Dizginlenmesi gereken 5 tür zihin etkinliği vardır: doğru bilgi (pramana), yanlış bilgi (viparyaya), hayal kurma (vikalpa), derin uyku (nidra), hatırlama (smriti).
Zihin etkinliğinin dizginlenmesine şunlarla ulaşılır: sürekli ve kararlı çalışma ve uygulama (abhyasa), dünyevi arzulardan arınma (vairagya); bu sayede zihin dayanabileceği bütün desteklerden yoksun kalır.
Zihni sakinleştiren çalışmalar: Tanrı’ya odaklanma (isvarapranidhana), nefesin ritmik denetimi (pranayama), sevgi (maitri), şefkat (karuna), sevinç (mudita), kayıtsızlık (upeksa).
Çalışmaların gerçekleştiği basamağa/düzeye göre bir ayrım yapılır:
- Bilinçli çalışmalar (samprajnata samadhi) – 4 dalış basamağı: düşünmenin ağır bastığı (vitarka), düşünmenin kaybolup yerini tefekküre (vicara) bıraktığı, artık düşünmenin olmadığı ve çalışanı mutluluğun (ananda) kapladığı, sonunda da yalnızca saf “ben varım” bilincinin kaldığı basamak.
- Kurtuluş getiren bilinçsiz çalışma (asamprajnata samadhi).
Yoga çalışmalarının bir yan etkisi “mucizevi güçler”dir. Bu güçler tehlikelidir, çünkü onların olanaklarından büyülenen çalışanın bu güçlere bağlanıp kendini onlarla özdeşleştirmeye başlaması ve böylece kurtuluş yolundan sapması mümkündür (çünkü ruh yine maddenin eylemleriyle özdeşleşecektir).
