Kriya Yoga – kendine özgü bir yoga ve meditasyon tekniği. Kriya Yoga uygulayıcısına Kriya Yogi, daha seyrek olarak da Kriyaban denir. Yeniden canlanışı 19. ve 20. yüzyılda Mahavatar Babaji, Lahiri Mahasaya ve Paramahansa Yogananda sayesinde gerçekleşti. Sonuncusu onu Bir Yoginin Otobiyografisi adlı kitabında anlattı ve Batı dünyasında yaydı. Yogananda’ya (kitabına) göre Kriya Yoga Antik Çağ’da ve Orta Çağ’da da biliniyordu, ama gizli tutuluyordu. Kriya Yoga teknikleri bugün onları öğreten kuruluş ve enstitüler ile Kriya Yoga ustaları tarafından titizlikle korunmaktadır. Kriya Yoga’yı bu enstitülerin yetkilendirdiği kişilerin izni olmadan yaymak (ve betimlemek) kesinlikle yasaktır.
Kriya Yoga’nın dinî kökleri Hinduizme dayansa da belirli bir dinle bağlantılı değildir ve farklı inançlardan insanlar tarafından uygulanabilir.
Kriya terimi Hindistan’da sıkça kullanılır; bu yüzden Kriya Yoga adıyla anılan tekniklerin önemli bir kısmı Mahavatar Babaji ve Lahiri Mahasaya’nın öğrettiği Kriya Yoga’dan farklıdır.
Etimoloji
Kriya sözcüğü (eylem anlamına gelen karma sözcüğü gibi) yapmak, tepki vermek anlamındaki kri kökünden gelir ve eylem demektir. Yoga sözcüğü birleşme, Tanrı ile birleşme anlamına gelir. Kriya Yoga sözcüklerinin birleşimi, eylem yoluyla Tanrı (Sonsuz) ile birleşmek demektir.
Kriya sözcüğü (eylem anlamında) Hint dillerinde çok yaygındır. (Kriya Yoga ile ilgili metinlerin yanı sıra) tantrada ve Budizmde de kullanılır. Bhakti Sutralarında ve Yoga Sutralarında da geçer.
Uygulama
Yogananda, Bir Yoginin Otobiyografisi’nde Kriya Yoga’nın nefesi omurga üzerindeki altı merkezin (çakraların) çevresinde zihinsel olarak aşağı ve yukarı yönlendirmeye dayandığını yazdı. Bu meditasyon tekniğini gizli tutma yükümlülüğü nedeniyle bu kadar genel anlattı.
Lahiri Mahasaya kitaplarından birinde Kriya Yoga uygulamasının biraz daha ayrıntılı bir betimlemesini verdi:
Pranayama (doğru nefes); boğaz ile alın arasında bir yıldızı tutmak.
Kriya Yoga hiyerarşisinde altı düzey vardır. Adları şunlardır: birinci Kriya, ikinci Kriya, üçüncü Kriya, dördüncü Kriya, beşinci Kriya, altıncı Kriya.
Tarihçe
Antik Çağ ve Orta Çağ
Yogananda’ya göre Kriya Yoga teknikleri (ya da çok benzerleri) binlerce yıldır biliniyordu, ama gizli tutuluyordu. Bir Yoginin Otobiyografisi, Kriya Yoga’yı Adi Shankara’nın (Mahavatar Babaji tarafından inisiye edilmiş), ayrıca Arjuna’nın (Krişna tarafından inisiye edilmiş), Patanjali’nin, İlyas’ın, İsa Mesih’in, Kabir’in, Tarsuslu Pavlus’un ve Yuhanna’nın bildiğini aktarır. Üstelik bu teknikler Bhagavad Gita’da, Yoga Sutralarında anlatılmış ve Korintliler’e 1. Mektup’ta anılmıştır. Bir Yoginin Otobiyografisi’ne göre Yoga Sutralarından şu iki alıntı Kriya Yoga’dan söz eder:
Çilecilik, meditasyon, İshvara’ya odaklanma – kriya yogadır (Yoga Sutraları II, 1)
Bu gerçekleştiğinde, soluk alıp vermenin akışını kesmek – pranayamadır (Yoga Sutraları II, 49)
Yogananda’ya göre burada kullanılan “kriya yoga” ifadesi, Mahavatar Babaji’nin öğrettiği öğretinin ta kendisini kastediyordu. İşte Yogananda’ya göre Kriya yogaya gönderme yapan Bhagavad Gita ayetleri:
Bazıları da [yogiler] nefesi yönetmede tam hâkimiyet kazanarak verdikleri nefesi alınan nefese, alınanı da verilene kurban olarak sunar ve ikisinin de durdurulmasını kendilerine amaç edinirler. (Bhagavad Gita 4:29)
Bu ezelî ve yok edilemez yogayı Ben Vivasvat’a öğrettim, Vivasvat onu Manu’ya aktardı, Manu da oğlu İkşvaku’ya verdi. Böylece ağızdan ağıza aktarılarak Bilge Krallarca bilindi, ama çağlar boyunca dünyada unutuldu. (Bhagavad Gita 4:1-2)
Yogananda, Kriya Yoga’ya Kutsal Kitap’ta da bir gönderme olduğunu düşünüyordu:
Rabbimiz Mesih İsa’da sizinle övünmem adına her gün ölüyorum. (1 Korintliler 15:31)
Yogananda’ya göre burada kullanılan “ölüyorum” ifadesi sıradan bir ölümü değil, Kriya Yoga uygulamasıyla mümkün olan, kişinin kendi özüyle birleşme hâlini kastediyordu.
Günümüz
- Kriya Yoga’nın yeniden canlanışı 1861’de, Lahiri Mahasaya’nın Ranikhet’te dağlara tırmanırken Mahavatar Babaji ile karşılaşmasıyla gerçekleşti. O zaman Mahavatar Babaji, Lahiri Mahasaya’yı Kriya Yoga’ya inisiye etti. Yogananda, Lahiri Mahasaya’nın dağlarda yürürken gizemli bir yogiyle (Mahavatar Babaji) karşılaştığını ve birkaç dakika sonra önceki yaşamında bu yoginin öğrencisi olduğunu fark ettiğini aktarır. Birkaç saat sonra Mahavatar Babaji, Lahiri Mahasaya için bir saray maddeleştirdi ve onu orada Kriya Yoga’ya inisiye etti. Başlangıçta Babaji, Kriya Yoga’yı öğretme iznini yalnızca Lahiri Mahasaya’ya verdi. Ancak daha sonra Lahiri Mahasaya’nın ricası üzerine bu kuralı biraz gevşetti ve her Kriya Yoga ustasının öğrencilerini bu tekniğe inisiye etmesine izin verdi. Ne var ki öğrencilerin artık kimseye Kriya Yoga öğretme hakkı yoktur ve onu gizli tutmakla yükümlüdürler.
Kriya Yoga, Hindistan’da 19. ve 20. yüzyılda esas olarak Lahiri Mahasaya, Sri Yukteswar Giri ve Paramahansa Yogananda tarafından, ama aynı zamanda Mahavatar Babaji ve öğrencilerinin katkısıyla yaygınlaştırıldı. Batı dünyasında (Amerika’da) Paramahansa Yogananda’nın öğretileri sayesinde yaygınlaştı. Yogananda, Kriya Yoga’yı yaymak için Mahavatar Babaji tarafından özel olarak Batı dünyasına gönderilmişti. ABD’de Kriya Yoga öğreten ve onun genel yaşam felsefesini (dinler arası diyalog, sevgi) yayan Self-Realization Fellowship’i kurdu. Yogananda Hindistan’da da Kriya Yoga öğretti. Aralarında Mahatma Gandhi’nin de bulunduğu pek çok kişiyi Kriya Yoga’ya inisiye etti. Kriya Yoga, Bir Yoginin Otobiyografisi adlı kitapta çok genel olarak anlatılır. Kriya Yoga teknikleri Self-Realization Fellowship ve Kriya Yoga öğreten birkaç başka enstitü (diğerlerinin yanı sıra Paramahansa Yogananda’nın kurduğu Yogoda Satsanga Society of India) tarafından titizlikle korunur ve kamuya yalnızca ana hatlarıyla açıktır. Çünkü Kriya Yoga’ya inisiye edilen kişiler, Kriya Yoga ustası unvanını alana dek bu tekniği kimseye öğretmeyeceklerine dair yemin etmek zorundadır.
Yogananda’nın yanı sıra Kriya Yoga’nın yayılmasında Lahiri Mahasaya’nın öğrencisi Srimat Bhupendranath Sanyal’ın da payı oldu. Puri’de, Orissa’da, Bhagalpur’da ve Bihar’da Kriya Yoga öğrettiği aşramlar kurdu. Öğrencilerinden biri, (sonradan) Kriya Yoga’yı çok yayan Paramahansa Hariharananda’ydı (Puri’de eğitim almıştı). Ayrıca Sri Yukteswar Giri’nin öğrencisi Svami Satyananda Giri de Kriya Yoga’nın yayılmasına katkıda bulundu. Ranchi’de ve Karar’da aşramlar yönetti ve Paramahansa Hariharananda’nın ruhani ustalarından biriydi.
Sri Yukteswar Giri’nin öğrencisi Paramahansa Hariharananda, bu meditasyon tekniğini öğreterek ve yayarak Kriya Yoga’nın gelişimine çok büyük katkı sağladı. Bu çalışmayı ondan, Paramahansa Hariharananda’nın halefi olarak atadığı öğrencisi Paramahansa Prajnanananda devraldı. Bugün Paramahansa Prajnanananda dünyayı dolaşarak Kriya Yoga öğrettiği atölyeler ve kurslar düzenliyor. Onun yanı sıra bugün Kriya Yoga’yı beş Svami daha öğretiyor: Svami Suddhananda Giri, Svami Mangalananda Giri, Svami Arupananda, Svami Samvidananda, Svami Samarpanananda. Bunun dışında bugün dünyada Kriya Yoga’nın laik öğretmenleri de var. Dünyanın pek çok yerinde Kriya Yoga’yı ve onunla bağlantılı ahlak felsefesini (dinler arası diyalog, başkalarına sevgi, kendi kusurlarıyla mücadele) öğrettikleri kurslar, atölyeler ve seminerler düzenliyorlar. Bhagavad Gita’da ve diğer inançların kutsal kitaplarında yer alan hakikatleri de öğretiyorlar.
Bugün Kriya Yoga öğretmenlerinin sayısının çok olması nedeniyle, bazılarının öğrettiği ve “Kriya Yoga” adını taşıyan meditasyon teknikleri, Mahavatar Babaji ve Lahiri Mahasaya’nın öğrettiği gerçek Kriya Yoga’dan farklıdır. Mahavatar Babaji’nin aktardığı (bu yazıda anlatılan) Kriya Yoga’dan farklı olan “Kriya” ya da “Kriya Yoga” adlı teknikler onunla karıştırılabilir, çünkü Kriya bugün çeşitli yoga ve meditasyon tekniklerini ifade eden yaygın bir Sanskritçe sözcüktür
Faydaları
Yogananda kitabında Kriya Yoga uygulamasının faydalarını anlattı. Bunlar arasında diğerlerinin yanı sıra yaşlanma sürecinin yavaşlaması ve üst bilinç hâline ulaşma sürecinin büyük ölçüde hızlanması vardı. Ayrıca Bir Yoginin Otobiyografisi’ne göre Kriya Yoga kanı karbondioksitten arındırır ve oksijenle doldurur; bu oksijen atomlarının bir kısmı beyni ve çakraları arındıran ince bir enerji akımı oluşturur.
Yogananda, Kriya Yoga (ya da benzer tekniklerin) ustalarının istedikleri zaman bedenlerini maddesizleştirme gücüne sahip olduğunu da yazdı. Ayrıca Kriya Yoga ustası Lahiri Mahasaya nefes almadan, dışkı ve idrar çıkarmadan yaşayabiliyormuş. Yogananda, Kriya Yoga ustalarının gerçekleştirdiği bilokasyon gibi başka mucizeleri de anlattı.
Kriya Yoga çok güvenli bir meditasyon tekniği olarak görülür, ancak mutlaka yetkin bir ustanın gözetiminde uygulanmalıdır.
